Als iemand die u dierbaar is ernstig gewond raakt of overlijdt door toedoen van een ander, heeft dat ingrijpende gevolgen. Niet alleen voor het slachtoffer zelf, maar ook voor de mensen om hem of haar heen. Het verdriet, de onzekerheid, het anders lopen van het leven dat u samen had. Dat leed is echt, ook als het niet in een medisch dossier staat.
Sinds 1 januari 2019 wordt dit in de Nederlandse wet erkent. Sindsdien hebben naasten en nabestaanden in bepaalde situaties recht op een vergoeding van affectieschade: een wettelijke erkenning van het verdriet dat zij lijden als gevolg van wat iemand anders is overkomen. Op deze pagina leest u wanneer dat recht bestaat, wie ervoor in aanmerking komen en wat u in de praktijk kunt verwachten.
Affectieschade is de immateriële schade die naasten lijden doordat iemand met wie zij een nauwe band hebben ernstig en blijvend gewond raakt of overlijdt als gevolg van een gebeurtenis waarvoor een derde aansprakelijk is. Het gaat niet om financieel verlies, maar om het verdriet en het leed dat deze naasten persoonlijk ervaren.
De vergoeding heeft een symbolisch karakter. Ze kan het verdriet niet wegnemen, maar biedt wel erkenning en een vorm van genoegdoening. Dat was ook de uitdrukkelijke bedoeling van de wetgever bij de invoering van de Wet vergoeding affectieschade. Uit een evaluatie van de wet in 2024 bleek dat aanspraakgerechtigden de ontvangen vergoeding gemiddeld beoordelen met een 7,9. Dat is opmerkelijk, gezien hoe moeilijk het is om verdriet in geld uit te drukken.
Affectieschade is verwant aan smartengeld, maar niet hetzelfde. Smartengeld is een vergoeding voor het slachtoffer zelf. Affectieschade is bedoeld voor de mensen rondom het slachtoffer.
Het recht op affectieschade bestaat in twee situaties:
1. Bij overlijden van het slachtoffer Wanneer iemand overlijdt als gevolg van een gebeurtenis waarvoor een ander aansprakelijk is, kunnen de naasten aanspraak maken op affectieschade. Denk aan een dodelijk verkeersongeval, een fatale medische fout of een dodelijk bedrijfsongeval.
2. Bij ernstig en blijvend letsel Ook wanneer het slachtoffer in leven blijft maar ernstig en blijvend letsel heeft opgelopen, kunnen naasten recht hebben op affectieschade. Hierbij gelden hogere eisen: het letsel moet aantoonbaar ernstig en blijvend van aard zijn. Lees meer over de voorwaarden op onze pagina over letselschade.
Belangrijk: de wet geldt alleen voor gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden na 1 januari 2019. Voor oudere incidenten bestaat er geen wettelijk recht op affectieschade.
De wet werkt met een vaste kring van gerechtigden. Alleen de personen die in die kring vallen, kunnen aanspraak maken op affectieschade. De volgende naasten komen in aanmerking:
De echtgenoot of geregistreerde partner van het slachtoffer
De levensgezel die duurzaam met het slachtoffer samenwoonde
De ouder(s) van het slachtoffer
Het kind van het slachtoffer
Degene die ten tijde van het incident duurzaam in gezinsverband de zorg voor het slachtoffer had
Degene voor wie het slachtoffer ten tijde van het incident duurzaam in gezinsverband de zorg had
Valt u buiten deze kring, maar had u wel een zeer nauwe persoonlijke band met het slachtoffer? Dan biedt de wet in bepaalde uitzonderingsgevallen toch de mogelijkheid om aanspraak te maken, via de zogenoemde hardheidsclausule. Uw advocaat kan beoordelen of dat in uw situatie van toepassing is.
Wat verandert er binnenkort? Uit een evaluatie van de wet in 2024 bleek dat de uitsluiting van broers en zussen als knelpunt werd ervaren, met name wanneer zij met het slachtoffer samenwoonden. De wetgever heeft aangekondigd dat broers en zussen worden toegevoegd aan de kring van gerechtigden. Op het moment van schrijven is dit wetsvoorstel nog in voorbereiding. Wilt u hierover meer weten? Kijk dan op de website van de Rijksoverheid voor de meest actuele stand van zaken.
De bedragen voor affectieschade zijn vastgelegd in het Besluit vergoeding affectieschade. Ze zijn gestandaardiseerd per categorie, zodat er geen langdurige discussie ontstaat over de hoogte van de vergoeding.
De wetgever wil de bedragen verhogen met circa 12,5%. Na die verhoging liggen de vergoedingen tussen de 14.000 en 22.500 euro, afhankelijk van de situatie en de relatie tot het slachtoffer. Op het moment van schrijven is dit wetsvoorstel nog in voorbereiding.
Bij het vaststellen van de exacte hoogte is van belang:
De relatie tot het slachtoffer (partner, ouder, kind);
Of het gaat om overlijden of om ernstig en blijvend letsel;
Of de gebeurtenis heeft plaatsgevonden na 1 januari 2019;
Of de affectieschade is ontstaan door een misdrijf.
Uw advocaat kan u informeren over wat er op dit moment geldt in uw specifieke situatie.
Affectieschade wordt net als andere schadeposten geclaimd bij de aansprakelijke partij of diens verzekeraar. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk is er meer bij betrokken.
Allereerst moet de aansprakelijkheid vaststaan. Pas als duidelijk is dat een derde verantwoordelijk is voor het letsel of het overlijden, kan de claim worden ingediend. Daarna wordt beoordeeld of u behoort tot de kring van gerechtigden en welk bedrag van toepassing is.
In situaties waarbij ook andere schadeposten spelen, zoals inkomensverlies of kosten voor begrafenis en overlijdensschade, is het verstandig om alles in samenhang te laten beoordelen. Meer over die bredere context leest u op onze pagina schade door overlijden.
Een letselschadeadvocaat helpt u hierbij. Hij of zij zorgt dat uw aanspraak correct wordt ingediend, bewaakt de termijnen en staat voor u klaar als de verzekeraar de aansprakelijkheid niet direct erkent. De kosten voor rechtsbijstand worden in de meeste gevallen vergoed door de aansprakelijke partij.
Ja. Affectieschade staat los van andere schadeposten zoals overlijdensschade, kosten voor lijkbezorging of schade door derving van levensonderhoud. U kunt meerdere posten tegelijkertijd claimen. Uw advocaat brengt de volledige omvang van uw schade in kaart. Affectieschade kan wel overlappen met smartengeld, in welke situatie een advocaat maatwerk kan bieden.
Mogelijk wel. Bij ernstig en blijvend letsel van het slachtoffer kunnen naasten recht hebben op affectieschade, mits aan de wettelijke voorwaarden is voldaan. Of uw situatie kwalificeert als "ernstig en blijvend" is afhankelijk van de medische feiten. Een letselschadeadvocaat kan dit voor u beoordelen.
Ja. Net als bij andere vormen van letselschade geldt een verjaringstermijn van vijf jaar, gerekend vanaf het moment dat u bekend was met de schade en de aansprakelijke partij. Wacht niet te lang met het inwinnen van advies. Meer over verjaringstermijnen leest u op onze pagina recht op schadevergoeding.
Dat maakt de situatie ingewikkelder, maar sluit een vergoeding niet altijd uit. In sommige gevallen biedt het Waarborgfonds Motorverkeer uitkomst, bijvoorbeeld bij een niet-verzekerde bestuurder. Binnen het strafproces kunnen er ook mogelijkheden zijn om de affectieschade te verhalen. Uw advocaat weet welke mogelijkheden er zijn in uw specifieke situatie.
In de meeste gevallen wordt affectieschade niet als belastbaar inkomen aangemerkt. Het kan wel gevolgen hebben voor de aanspraak op toeslagen en uitkeringen. Laat dit altijd controleren voordat u een definitief akkoord tekent.
Wanneer iemand die u dierbaar is ernstig gewond raakt of overlijdt, is een juridische procedure wel het laatste waar u op zit te wachten. Toch is het goed te weten dat de wet uw leed erkent en dat u aanspraak kunt maken op een vergoeding.
De advocaten van BVD Letselschadeadvocaten helpen u in die moeilijke periode. Nuchter, persoonlijk en met dertig jaar ervaring in letselschadezaken. Wij luisteren naar uw situatie, beoordelen uw mogelijkheden en zetten de juiste stappen namens u. Zodat u zich kunt richten op wat werkelijk telt.
Neem gerust contact met ons op voor een gratis en vrijblijvend eerste gesprek.